ચોમાસાની ઋતુ શરૂ થતાં જ ચારેય તરફ હરિયાળી છવાઈ જાય છે અને બજારમાં તાજી, લીલીછમ ભાજીઓ દેખાવા લાગે છે. સમગ્ર દેશ માં ચોમાસું જામી રહ્યું છે અને કેટલાક શાકભાજી અન્ય શહેર માંથી આવતા હોય છે.સામાન્ય રીતે લીલા શાકભાજી સ્વાસ્થ્ય માટે અમૃત સમાન ગણાય છે, પરંતુ વરસાદના દિવસોમાં આ જ હેલ્ધી ગણાતી ભાજી ક્યારેક હોસ્પિટલના ચક્કર કાપવા મજબૂર કરી શકે છે. આયુર્વેદ અને આધુનિક વિજ્ઞાન બંને ચોમાસામાં પાંદડાવાળી ભાજી ખાતા પહેલાં ખાસ સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપે છે. તો ચાલો જાણીએ કે કેમ ચોમાસા દરમ્યાન લીલા પાંદડાવાળી ભાજી ના ખાવી જોઈએ ?
શા માટે ચોમાસામાં ભાજી જોખમી બની શકે?
- વરસાદની ઋતુમાં પાંદડાવાળી ભાજી જેમ કે પાલક, મેથી, કોથમીરનું સેવન ન કરવા પાછળ કેટલાક મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી કારણો છે:
- બેક્ટેરિયા અને વાયરસનો ભરાવો: ચોમાસાનું ભેજવાળું વાતાવરણ અને ઓછો તડકો બેક્ટેરિયાના ફેલાવા માટે અનુકૂળ રહે છે.
- જીવાત અને ઈંડા: આ દિવસોમાં કીડા, ઈયળ અને અન્ય ઝીણી જીવાતો પાંદડાની પાછળના ભાગમાં ઈંડા મૂકે છે, જે નરી આંખે સરળતાથી દેખાતા નથી.
- પ્રદૂષિત પાણી અને કાદવ: ભાજી જમીનની બિલકુલ નજીક ઊગતી હોવાથી કાદવ અને પ્રદૂષિત પાણીના સંપર્કમાં વધુ આવે છે, જેનાથી ફૂડ પોઇઝનિંગનું જોખમ વધે છે.
- મંદ જઠરાગ્નિ: આયુર્વેદ અનુસાર, ચોમાસામાં આપણી પાચનશક્તિ નબળી હોય છે. પાંદડાવાળી ભાજી પચવામાં ભારે હોવાથી ગેસ, એસિડિટી અને ડાયેરિયા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
બજારમાંથી ખરીદતી વખતે આટલું ધ્યાન રાખો
- જો તમારે ભાજી ખરીદવી જ હોય, તો માર્કેટમાં આ બાબતો ખાસ ચેક કરો:
- કાણાંવાળા પાંદડા ન ખરીદો: જે પાંદડામાં નાના-નાના કાણાં હોય તે કીડાઓએ ખાધેલા હોય છે, માટે તેવી ભાજી ન લેવી.
- પીળા કે ગળેલી ભાજી ટાળો: અતિશય ભેજને કારણે સડી ગયેલી કે પીળી પડી ગયેલી ભાજી બેક્ટેરિયાનું ઘર હોય છે.
- ઓર્ગેનિક કે લોકલ પસંદ કરો: હાઇબ્રિડ કે કેમિકલવાળી ભાજીના બદલે સ્થાનિક ખેડૂતો પાસેથી મળતી તાજી દેશી ભાજી ખરીદવાનો આગ્રહ રાખો.
સાવચેત રહો: બહારની ‘સ્ટ્રીટ ફૂડ’ ભાજીથી દૂર રહો
ચોમાસું આવતાં જ આપણને ગરમાગરમ મેથીના ગોટા, ભજિયાં, પાત્રા કે દાલવડા ખાવાનું મન થાય છે. પરંતુ બહાર લારી પર કે હોટલોમાં આ ભાજીને પૂરતી સાવચેતીથી ધોવામાં આવતી નથી. એટલું જ નહીં, પાણીપુરીના પાણીમાં વપરાતી કોથમીર કે ફુદીનો પણ કાચો જ ઉપયોગમાં લેવાય છે, જે ચોમાસામાં ટાઈફોઈડ, કમળો કે ગેસ્ટ્રો થવાનું સૌથી મોટું કારણ બને છે. માટે, બહારનું ખાવાનું બિલકુલ ટાળવું.
જો ભાજી ખાવી જ હોય, તો ઘરે કઈ સાવચેતી રાખવી?
- જો તમે ભાજી ખાવાના શોખીન હોવ, તો આ ‘સ્માર્ટ ટિપ્સ’ જરૂર અપનાવો:
- મીઠાવાળા ગરમ પાણીનો ઉપયોગ: ભાજીને કાપતા પહેલાં નવશેકા ગરમ પાણીમાં એક ચમચી મીઠું અથવા વિનેગર નાખીને 10 મિનિટ રાખી મૂકો, ત્યારબાદ જ સાફ પાણીથી ધોવો.
- બ્લાન્ચિંગ કરો: ભાજીને થોડીવાર ઉકળતા પાણીમાં નાખી તરત જ બરફના પાણીમાં નાખો. આનાથી જંતુઓ નાશ પામશે અને ભાજીનો લીલો રંગ પણ જળવાઈ રહેશે.
- નો-સલાડ રૂલ: ચોમાસા દરમિયાન સલાડ, સેન્ડવિચ કે જ્યુસમાં કાચી ભાજી લેવાનું બિલકુલ ટાળવું. તેને રાંધીને જ ખાવી.
ચોમાસાના બેસ્ટ ઓપ્શન: કયા શાકભાજી ખાવા?
- આ ઋતુમાં પાંદડાવાળી ભાજીના બદલે વેલાવાળા શાકભાજી અને કંદમૂળ ખાવા વધુ સુરક્ષિત અને ફાયદાકારક છે:
- હળવા શાકભાજી: દૂધી, ગલકા, તુરિયા, પરવળ અને કારેલા પચવામાં ખૂબ જ હળવા હોય છે અને તે જમીનથી ઊંચા વેલા પર થતા હોવાથી પ્રદૂષિત પાણીથી સુરક્ષિત રહે છે.
- રોગપ્રતિકારક શક્તિ માટે: કોળું (Pumpkin) અને ભીંડા એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સથી ભરપૂર હોય છે. આ સિવાય રસોઈમાં આદુ, લસણ અને હળદરનો ઉપયોગ વધારવો, જે કુદરતી એન્ટી-બાયોટિકનું કામ કરે છે.
- સ્થાનિક દેશી ભાજી: જો ભાજી જ ખાવી હોય, તો પાલક-મેથીના બદલે સ્થાનિક સ્તરે ઊગતી તાંદળજો કે પોઈની ભાજી વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.
ચોમાસું એ રોગોની ઋતુ પણ કહેવાય છે, તેથી આ દિવસોમાં સ્વાદ કરતાં સ્વાસ્થ્યને વધુ પ્રાધાન્ય આપવું જરૂરી છે. પાંદડાવાળી ભાજી પોષકતત્વોથી ભરપૂર હોવા છતાં, ચોમાસા પૂરતો તેનો વપરાશ મર્યાદિત કરવો અથવા પૂરતી સાવચેતી અને યોગ્ય રીતે સાફ કરીને જ રાંધવી એ જ તંદુરસ્ત રહેવાની સાચી ચાવી છે.
(અસ્વીકરણ: સલાહ સહિતની આ સામગ્રી માત્ર સામાન્ય માહિતી પ્રદાન કરે છે. તે કોઈ પણ રીતે યોગ્ય તબીબી અભિપ્રાયનો વિકલ્પ નથી. વધુ વિગતો માટે હંમેશા નિષ્ણાત અથવા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.)
