ચોમાસામાં કેરી ખાવા અંગે લોકોના મનમાં ઘણી મૂંઝવણો હોય છે કે વરસાદ પડ્યા પછી કઈ કેરી ખવાય અને કઈ ન ખવાય. વડીલો જે નિયમ પાળવાનું કહે છે, તે મુખ્યત્વે આપણા સ્થાનિક હવામાન અને કેરીની જાત પર આધાર રાખે છે.આપણે ત્યાં કહેવત છે કે ‘વરસાદ પડ્યો એટલે કેરીની સીઝન પૂરી!’ મોટાભાગના પરિવારોમાં જેવો ચોમાસાનો પહેલો વરસાદ પડે એટલે ઘરમાં કેરી લાવવાનું બંધ થઈ જાય છે. વડીલો કહે છે કે વરસાદ પછી કેરી ખાવાથી પેટ બગડે અથવા શરીરમાં ગુમડાં થાય. પરંતુ બીજી તરફ, ચોમાસું જામ્યું હોય ત્યારે પણ બજારમાં લારીઓ પર સરસ મજાની કેરીઓ દેખાતી હોય છે. તો શું ખરેખર વરસાદ પછી કેરી ન ખાવી જોઈએ? આ નિયમ કઈ કેરીને લાગુ પડે છે? ચોમાસામાં કઈ કેરી ખાવી સુરક્ષિત છે અને કઈ આફત નોતરી શકે? ચાલો જાણીએ આ પાછળનું વિજ્ઞાન અને ભૂગોળ.
વડીલોનો નિયમ કઈ કેરી માટે સાચો છે?
આપણા વડીલો જે નિયમ પાળતા હતા તે મુખ્યત્વે ગુજરાતની સ્થાનિક કેરીઓ (જેમ કે વલસાડી કે ગીરની કેસર અને હાફુસ) માટે છે.કેસર અને હાફુસ એ ‘વહેલી પાકતી’ જાતો છે. મે મહિનાના અંત સુધીમાં તે ઝાડ પર કુદરતી રીતે પાકી જાય છે.જો જૂન મહિનામાં આ કેરીઓ ઝાડ પર હોય અને તેના પર વરસાદનું પાણી પડે, તો ભેજ અને ગરમીના કારણે તેમાં ઝડપથી રાસાયણિક ફેરફારો થાય છે. વરસાદી પાણીથી આ કેરીઓ અંદરથી પોચી પડવા લાગે છે, તેનો સ્વાદ ખાટો થઈ જાય છે અને તેમાં ઈયળો પડવાનું જોખમ 100% વધી જાય છે.તેથી, વરસાદ પડ્યા પછી સ્થાનિક કેસર કે હાફુસ કેરી ખાવાનું ચોક્કસપણે બંધ કરવું જોઈએ.
તો પછી ચોમાસામાં બજારમાં આવતી કેરી કઈ છે?
- ઉનાળો પૂરો થયા પછી પણ બજારમાં જે કેરીઓ દેખાય છે, તે વાસ્તવમાં મોડી પાકતી જાતો છે. આ કેરીઓ ગુજરાતની નથી હોતી, પરંતુ ભારતની ભૌગોલિક વિવિધતાના કારણે ઉત્તર કે દક્ષિણ ભારતમાંથી આવે છે:
- ચૌસા: ઉત્તર ભારતની (યુપી-બિહાર) આ કેરી જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં જ પાકે છે. તે અત્યંત મીઠી હોય છે.
- લંગડો: આ જાત પણ જૂનના અંતથી જુલાઈ દરમિયાન માર્કેટમાં આવે છે.
- નીલમ અને તોતાપુરી: દક્ષિણ ભારતની આ કેરીઓ પણ મોડી સીઝન સુધી ઉપલબ્ધ રહે છે.
- દશેરી: સામાન્ય રીતે જૂન મહિનાના બીજા અઠવાડિયાથી (10 જૂન પછી) બજારમાં મોટા પ્રમાણમાં આવવાનું શરૂ થાય છે. આખો જુલાઈ મહિનો તેની પીક સીઝન હોય છે. જ્યારે ગુજરાતમાં ચોમાસું જામ્યું હોય, ત્યારે ઉત્તર ભારતમાંથી આ કેરી ટ્રેન અને ટ્રકો ભરીને ગુજરાતના માર્કેટોમાં પહોંચે છે.
- આ કેરીઓ જે તે વિસ્તારના હવામાન પ્રમાણે કુદરતી રીતે જ ચોમાસા દરમિયાન પાકવા માટે બનેલી છે, તેથી તેને ચોમાસામાં ખાઈ શકાય છે.
ચોમાસામાં કઈ કેરી ખવાય અને કઈ ના ખવાય?
- ચૌસા અને લંગડો: જે કુદરતી રીતે મોડી પાકે છે.
- વરસાદી પાણી ખાધેલી કેસર/હાફુસ: જે અંદરથી કાળી કે પોચી થઈ ગઈ હોય.
- કડક અને તાજી દેખાતી કેરી: જેની છાલ સાફ હોય.
- વધુ પડતી પોચી કેરી: જેમાં અંદર ઈયળ હોવાની પૂરી શક્યતા છે.
- કાપીને ચેક કરેલી કેરી: જેમાં કોઈ જીવાત ન હોય.
- જેમાંથી ખાટી કે આથો આવ્યા જેવી ગંધ આવતી હોય તેવી કેરી.
ચોમાસામાં કેરી ખાતી વખતે આ 3 સાવચેતી રાખવી જ પડશે
- ભલે તમે ચોમાસાની સ્પેશિયલ ‘ચૌસા’ કે ‘લંગડો’ કેરી ખાતા હોવ, પણ વરસાદની સીઝનમાં આપણી પાચનશક્તિ ધીમી પડી જાય છે. તેથી આ નિયમો યાદ રાખો:
- 1 થી 2 કલાક પાણીમાં પલાળો: કેરી લાવ્યા પછી તેને ઓછામાં ઓછી બે કલાક ઠંડા પાણીમાં પલાળી રાખો. આનાથી કેરીની અંદરની કુદરતી ગરમી નીકળી જશે અને તે પચવામાં સરળ રહેશે તેમજ સ્કિન પર ગુમડાં નહીં થાય.
- આખી ચુસવાનું ટાળો, કાપીને ખાઓ: ચોમાસાની કેરીમાં બહારથી કાણું ન હોય તો પણ અંદર ઈયળ હોઈ શકે છે. તેથી કેરીને ક્યારેય આખી ન ચૂસવી. તેના કટકા કરીને, બરાબર જોઈ-તપાસીને જ ખાવી.
- મર્યાદિત પ્રમાણ: વરસાદમાં અતિશય કેરી ખાવાથી ગેસ, અપચો કે પેટમાં ગરબડ થઈ શકે છે, તેથી સ્વાદ ખાતર ખાઓ પણ મર્યાદામાં.
ટૂંકમાં કહીએ તો, વડીલોની વાત કેસર-હાફુસ માટે બિલકુલ સાચી છે, પણ તેનો અર્થ એ નથી કે ચોમાસાની બધી જ કેરી ખરાબ છે. જો તમે સાચી જાત (જેમ કે ચૌસા) પસંદ કરો, કેરી બરાબર કડક હોય, તેને પાણીમાં પલાળીને અને કાપીને સાવચેતીપૂર્વક ખાઓ, તો ચોમાસાના આહલાદક વાતાવરણમાં પણ તમે ફળોના રાજાનો સુરક્ષિત આનંદ માણી શકો છો!
(અસ્વીકરણ: સલાહ સહિતની આ સામગ્રી માત્ર સામાન્ય માહિતી પ્રદાન કરે છે. તે કોઈ પણ રીતે યોગ્ય તબીબી અભિપ્રાયનો વિકલ્પ નથી. વધુ વિગતો માટે હંમેશા નિષ્ણાત અથવા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.)
