આજનો યુગ એ સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ યુગ છે. બેન્કિંગથી લઈને સોશિયલ મીડિયા અને ઓફિશિયલ કામકાજ સુધીની આપણી તમામ મહત્વપૂર્ણ વિગતો આજે ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ છે. આ ડિજિટલ દુનિયામાં આપણું એકાઉન્ટ અને વ્યક્તિગત ડેટા સુરક્ષિત રાખવા માટે ‘પાસવર્ડ’ એ સૌથી પહેલો અને મુખ્ય સુરક્ષા સ્તંભ (સાયબર સુરક્ષાનો સ્તંભ) છે. જેમ ઘરને સુરક્ષિત રાખવા માટે મજબૂત તાળાની જરૂર પડે છે, તેમ જ ડિજિટલ એકાઉન્ટ્સ માટે મજબૂત પાસવર્ડ અનિવાર્ય છે. આજકાલ વધતા જતા સાયબર હુમલાઓ અને એડવાન્સ પાસવર્ડ બ્રેકર ટુલ્સના કારણે સામાન્ય કે નબળા પાસવર્ડ રાખવા અત્યંત જોખમી બની ગયા છે.
પાસવર્ડની સલામતી શા માટે જરૂરી છે?
- સાયબર ગુનેગારો આપણી નાની ભૂલોનો ફાયદો ઉઠાવવા હંમેશા તૈયાર હોય છે. પાસવર્ડ સુરક્ષા નીચેના કારણોસર અત્યંત જરૂરી છે:
- વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા: તમારો પાસવર્ડ નબળો હોય તો હેકર્સ તમારી અંગત તસવીરો, ચેટ્સ અને સંવેદનશીલ માહિતી ચોરી શકે છે.
- નાણાકીય નુકસાનથી બચાવ: નેટ બેન્કિંગ, યુપીઆઈ કે ડિજિટલ વોલેટના પાસવર્ડ જો લીક થઈ જાય, તો મોટી આર્થિક વિપત્તિ આવી શકે છે.
- ઓળખની ચોરી રોકવા: જો કોઈ તમારા સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટનો પાસવર્ડ ક્રેક કરી લે, તો તે તમારા નામે ખોટી પ્રવૃત્તિઓ કરીને તમને કાયદાકીય મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે છે.
પાસવર્ડ સલામતી માટે કઈ બાબતો ધ્યાને લેવી જોઈએ?
- આપણા એકાઉન્ટ્સને હેકર્સથી સુરક્ષિત રાખવા માટે નીચે મુજબના 10 સુવર્ણ નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ:
- વ્યક્તિગત માહિતીનો ઉપયોગ ન કરવો: પાસવર્ડ સેટ કરતી વખતે ક્યારેય પણ તમારો બર્થડે, મોબાઈલ નંબર કે પરિવારના સભ્યોના નામ જેવો પર્સનલ ડેટા ન રાખવો, કારણ કે હેકર્સ સૌથી પહેલા આ જ વિગતો અજમાવે છે.
- ડિક્શનરી શબ્દો ટાળવા: ડિક્શનરીમાં મળતા સામાન્ય અને લોકપ્રિય શબ્દોનો સીધો ઉપયોગ પાસવર્ડમાં કરવાથી બચવું જોઈએ.
- સરળ પાસવર્ડ ન રાખવા: “12345” કે “abcdef” જેવા અત્યંત સરળ પાસવર્ડ સાયબર હુમલાઓ માટે ખુલ્લું આમંત્રણ સમાન છે.
- પાસવર્ડ સેવ ન કરવો: ડિજિટલ ડિવાઈસ (મોબાઈલ, લેપટોપ) અથવા બ્રાઉઝરમાં ક્યારેય પણ પાસવર્ડ ‘Auto-save’ ન કરવો.
- નિયમિત બદલાવ: સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવા માટે દર 30 દિવસે (દર મહિને) તમારા તમામ મહત્વના પાસવર્ડ બદલતા રહેવું જોઈએ.
- ટૂ ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA): માત્ર પાસવર્ડ પૂરતો નથી; એકાઉન્ટમાં 2FA સુવિધા ઓન રાખવી જેથી પાસવર્ડ ખબર હોવા છતાં ઓટીપી (OTP) વગર કોઈ લોગઈન ન કરી શકે.
- અલગ-અલગ પાસવર્ડ: દરેક એકાઉન્ટ (જેમ કે ઈમેલ, ફેસબુક, બેન્ક) માટે હંમેશા અલગ-અલગ પાસવર્ડ રાખવો. એક જ પાસવર્ડ બધે વાપરવાથી એક એકાઉન્ટ હેક થતાં જ બધા એકાઉન્ટ જોખમમાં આવી જાય છે.
- HTTPS સાઈટ પર જ પાસવર્ડ દાખલ કરવો: હંમેશા ખાતરી કરો કે તમે જે વેબસાઈટ ખોલી છે તે એન્ક્રિપ્ટેડ (HTTPS) હોય. સુરક્ષિત ન હોય તેવી લિંક્સ પર ક્યારેય પાસવર્ડ ન નાખવો.
- પાસવર્ડ વધુ લાંબો રાખવો: પાસવર્ડની લંબાઈ જેટલી વધુ, તેટલી તેની સુરક્ષા વધુ. હંમેશા ૧૪ થી ૧૬ અક્ષરોનો મજબૂત પાસવર્ડ રાખવાનો આગ્રહ રાખવો.
- જટિલ પાસવર્ડ: પાસવર્ડને જટિલ બનાવવા માટે તેમાં મોટા અક્ષરો (Capital Letters), નાના અક્ષરો (Small Letters), અંકો (Numbers) અને ખાસ ચિન્હો (જેમ કે @, #, $, *, %) નું મિશ્રણ કરવું જોઈએ.ડિજિટલ દુનિયા જેટલી સુવિધાજનક છે, તેટલી જ તે સાવચેતી માંગી લે તેવી છે. પાસવર્ડ એ તમારા ડિજિટલ ઘરની ચાવી છે, અને તેને સુરક્ષિત રાખવાની જવાબદારી સંપૂર્ણપણે આપણી પોતાની છે. આજના સમયમાં આળસ છોડીને ડિજિટલ હાઈજીન જાળવવું, નિયમિત પાસવર્ડ બદલવા અને જટિલ પાસવર્ડ સેટ કરવા એ કોઈ વિકલ્પ નથી પરંતુ અનિવાર્ય જરૂરિયાત છે. “સાવચેતી એ જ સુરક્ષા” ના મંત્રને અપનાવીને જ આપણે સાયબર ગુનાઓનો ભોગ બનતા અટકી શકીએ છીએ.
Reference: Gujarat Police Cyber Crime Branch
(અસ્વીકરણ: હાલ ડિજિટલ યુગમાં થતા સાયબર ગુનાઓને ધ્યાને રાખી સાવચેતીરૂપ આ માહિતી પ્રદાન કરવામાં આવેલ છે. જો આપ કોઈ પણ રીતે સાયબર ક્રાઇમનો ભોગ બનો છો તો તરત જ 1930 ડાયલ કરો અથવા સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ પર ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો. આપ નજીકની સાયબર ક્રાઇમ બ્રાન્ચનો પણ સંપર્ક કરી શકો છો.)
