આંખમાં આવતા ચિપડા એ મૂળભૂત રીતે તેલ, લાળ, મૃત કોષો, બેક્ટેરિયા અને ધૂળના કણોનું મિશ્રણ છે. સામાન્ય પ્રમાણમાં ચિપડા આવવા એ આંખની કુદરતી સફાઈ પ્રક્રિયાનો ભાગ છે, પરંતુ જ્યારે તેનો રંગ બદલાય કે પ્રમાણ અતિશય વધી જાય ત્યારે તે આંખમાં ઈન્ફેક્શન હોવાનો સંકેત આપે છે.
રોજે સવારે ઉઠતા દરેકની આંખમાં ચિપડા કેમ હોય છે?
સવારે ઉઠતી વખતે આંખના ખૂણામાં થોડા પ્રમાણમાં ચિપડા જોવા મળવા એ સંપૂર્ણપણે સ્વાભાવિક અને કુદરતી પ્રક્રિયા છે. આ પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
- આંખની સ્વયં-સફાઈ પ્રક્રિયા: આપણી આંખો દિવસ-રાત સતત આંસુ, કુદરતી તેલ અને પ્રવાહી ઉત્પન્ન કરે છે, જે આંખને ભીની રાખે છે અને બહારની ધૂળ કે કચરાને બહાર ફેંકે છે.
- આંખો પટપટાવવાની ક્રિયા બંધ રહેવી: દિવસ દરમિયાન આપણે સતત પોપચાં પટપટાવીએ છીએ, જેનાથી આંખમાં બનતો કચરો અશ્રુનળી દ્વારા સાફ થતો રહે છે. પરંતુ રાત્રે ઊંઘતી વખતે આંખો બંધ રહેતી હોવાથી આ કચરો સાફ થવાને બદલે આંખના ખૂણામાં ભેગો થાય છે.
- પ્રવાહીનું સુકાઈ જવું: રાત્રિ દરમિયાન એકઠો થયેલો આ ચીકણો કચરો, મૃત કોષો અને તેલ હવાના સંપર્કમાં આવવાથી સુકાઈ જાય છે અને સવારે ચિપડા સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
ટૂંકમાં, સવારે થોડા પ્રમાણમાં ચિપડા મળવા એ પુરાવો છે કે તમારી આંખો રાત્રે પોતાની સફાઈનું કામ યોગ્ય રીતે કરી રહી છે.
આંખમાં અતિશય ચિપડા આવવાના મુખ્ય કારણો
- કંજક્ટિવાઇટિસ :
તેને સામાન્ય ભાષામાં “આંખ આવવી” કહેવામાં આવે છે. બેક્ટેરિયલ ઈન્ફેક્શનમાં પીળા કે લીલા રંગનો ઘાટો પદાર્થ નીકળે છે જેનાથી સવારે પોપચાં એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે.
- ડ્રાય આઈઝ :
જે લોકોની આંખોમાં પૂરતા પ્રમાણમાં અશ્રુ બનતા નથી, તેમની આંખો રક્ષણ માટે વધુ પડતો ચીકણો પદાર્થ બનાવે છે.
- બ્લેફેરાઇટિસ:
પાંપણના મૂળમાં સોજો આવવો કે ત્યાં આવેલી તેલની ગ્રંથિઓ બંધ થઈ જવાને કારણે આંખમાં બળતરા થાય છે અને સફેદ કે પીળા ચિપડા જમા થાય છે.
- અશ્રુનળી બંધ થવી :
આ સમસ્યા ખાસ કરીને નવજાત બાળકોમાં વધુ જોવા મળે છે. આંખમાંથી અશ્રુ બહાર નીકળવાની નળી બંધ હોવાને કારણે સતત પાણી અને કીચડ નીકળ્યા કરે છે.
- બાહ્ય કચરો, એલર્જી અને કોન્ટેક્ટ લેન્સ:
ધૂળ-માટી, ધુમાડો, કેમિકલ્સ, આઈ મેકઅપ કે જૂના કોન્ટેક્ટ લેન્સનો ઉપયોગ કરવાથી આંખમાં એલર્જી થાય છે, જેના લીધે પાણી અને ચીકણો પદાર્થ નીકળે છે.
ચિપડાના પ્રકારો અને તેના લક્ષણો
- પીળો કે લીલો ઘાટો કચરો: બેક્ટેરિયલ ઈન્ફેક્શન દર્શાવે છે, જેમાં ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ એન્ટિબાયોટિક ડ્રોપ્સની જરૂર પડે છે.
- પાતળું સફેદ કે પાણી જેવું પ્રવાહી: વાયરલ ઈન્ફેક્શન અથવા એલર્જી હોઈ શકે છે.
- આંખો લાલ થવી અને ખંજવાળ: એલર્જી કે ઈન્ફેક્શનને કારણે આંખમાં બળતરા, લાલાશ અને ખંજવાળ આવે છે.
- પોપચાં ચોંટી જવા: સવારે ઉઠતી વખતે આંખ ખોલવામાં તકલીફ પડવી.
ઘરેલુ સંભાળ અને ઉપચારો
- આંખની યોગ્ય સફાઈ: ઉકાળેલા પાણીને નવશેકું ઠંડું કરી, તેમાં સ્વચ્છ સુતરાઉ કાપડ કે કોટન બોલ બોળો. તેનાથી હળવા હાથે આંખના અંદરના ખૂણાથી બહારની તરફ સફાઈ કરો.
- ગરમ શેક : ગરમ પાણીમાં નીચોવેલું કાપડ બંધ આંખો પર 5 થી 10 મિનિટ મૂકી રાખવાથી બંધ ગ્રંથિઓ ખુલે છે અને સરળતાથી સાફ થાય છે.
- હાથની સ્વચ્છતા: આંખોને વારંવાર સ્પર્શ કરવાનું ટાળો. આંખ સાફ કરતા પહેલા અને પછી સાબુથી હાથ બરાબર ધોવા.
- લેન્સ અને મેકઅપનો ત્યાગ: ઈન્ફેક્શન પૂરેપૂરું મટી ન જાય ત્યાં સુધી કોન્ટેક્ટ લેન્સ અને આઈ મેકઅપનો ઉપયોગ બિલકુલ ન કરવો.
ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?
જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો જણાય તો જાતે ઈલાજ કરવાને બદલે તુરંત આંખના ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો:
- આંખમાં અસહ્ય દુખાવો કે બળતરા થવી.
- દ્રષ્ટિ ધૂંધળી થવી કે જોવામાં તકલીફ પડવી.
- પ્રકાશ સામે જોવામાં તકલીફ થવી.
- આંખ અતિશય લાલ થઈ જવી કે સોજો વધી જવો.
- શિશુઓ કે નાના બાળકોની આંખમાંથી સતત ચિપડા આવવા.
આંખ એ શરીરનું અત્યંત સંવેદનશીલ અને અમૂલ્ય અંગ છે. સામાન્ય સંજોગોમાં સવારે આવતો થોડો કચરો કુદરતી છે, પરંતુ જો ચિપડાનું પ્રમાણ અચાનક વધી જાય, રંગ બદલાય કે સાથે દુખાવો થાય તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણવો ન જોઈએ. કોઈપણ મેડિકલ સ્ટોર પરથી જાતે ડ્રોપ્સ લઈને આંખમાં નાખવાની ભૂલ ન કરવી. યોગ્ય સ્વચ્છતા, સમયસરની સંભાળ અને ડૉક્ટરી સલાહ દ્વારા આંખની સુરક્ષા અને દ્રષ્ટિની જાળવણી સરળતાથી કરી શકાય છે.
(અસ્વીકરણ: સલાહ સહિતની આ સામગ્રી માત્ર સામાન્ય માહિતી પ્રદાન કરે છે. તે કોઈ પણ રીતે યોગ્ય તબીબી અભિપ્રાયનો વિકલ્પ નથી. વધુ વિગતો માટે હંમેશા નિષ્ણાત અથવા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.)
