7 ફેબ્રુઆરી 1992: ભારતમાં ડિઝાઇન કરાયેલી પ્રથમ સબમરીન ‘INS શાલ્કી’ ભારતીય નૌકાદળમાં જોડાઈ હતી.
INS શાલ્કી ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી રીતે બનેલી એક શિશુમાર-વર્ગની (શિશુમાર – વર્ગ, જર્મન પ્રકાર 209નું એક પ્રકાર) ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક સબમરીન છે. તે માઝગોન ડોક લિમિટેડ, મુંબઈ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. આ સબમરીન ભારતમાં બનેલી પ્રથમ સબમરીન હતી. આ સબમરીનની લંબાઈ 211 ફૂટ છે. તે 1987માં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી અને 7 ફેબ્રુઆરી 1992માં નૌકાદળમાં કાર્યરત થઈ હતી, આ 64.4 મીટર જહાજ સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ છે. તે ભારતીય નૌકાદળની પાણીની અંદર ક્ષમતાઓ અને દરિયાઈ સુરક્ષા વ્યૂહરચનાના એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક તરીકે સેવા આપે છે.
7 ફેબ્રુઆરીનો ઇતિહાસ: INS શાલ્કી, જ્યારે ભારતે સમુદ્રમાં ઇતિહાસ રચ્યો: 7 ફેબ્રુઆરી, 1992ના રોજ, ભારતે તેની પ્રથમ સ્વદેશી સબમરીન, INS શાલ્કી ને નૌકાદળમાં સામેલ કરી. આત્મનિર્ભર ભારત તરફ આ એક ઐતિહાસિક સંરક્ષણ પગલું હતું.
7 ફેબ્રુઆરી 1992 ભારતીય ઇતિહાસના પાનામાં સુવર્ણ અક્ષરોમાં લખાયેલ છે, કારણ કે આ દિવસે ભારતે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક મોટી છલાંગ લગાવી હતી. જ્યારે મુંબઈના માઝગાંવ ડોક પર બનેલ INS શાલ્કીને ભારતીય નૌકાદળમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે ભારત એવા પસંદગીના દેશોના જૂથમાં જોડાયું જે પોતાની સબમરીન બનાવી શકે છે. આ ફક્ત એક યુદ્ધ જહાજ નહોતું, પરંતુ ભારતીય ઇજનેરોની મહેનત અને આત્મનિર્ભર ભારતના સ્વપ્ન નો પહેલો મોટો વિજય હતો. આ ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ ઘટનાએ સમુદ્રના ઊંડાણમાં ભારતનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કર્યું અને આપણી દરિયાઈ સરહદો પહેલા કરતાં વધુ સુરક્ષિત બનાવી.
ભારતીય ઇજનેરોની અજોડ પ્રતિભા
INS શાલ્કી નું નિર્માણ મુંબઈના પ્રખ્યાત માઝગોન ડોક લિમિટેડ (MDL) ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું. આ કામ જર્મન કંપની HDW ના સહયોગથી પૂર્ણ થયું હતું. આપણા ભારતીય ઇજનેરોએ તેને દરિયાઈ બનાવવા માટે દિવસ-રાત મહેનત કરી હતી.
તેના બાંધકામનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવાનો હતો. આ વિશાળ લોખંડનું માળખું બનાવવું સરળ કાર્ય નહોતું. દરેક વેલ્ડ અને દરેક ઘટકની કાળજીપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવી હતી. આખરે, ભારતે વિશ્વને બતાવ્યું કે તે પણ સક્ષમ છે.
INS શાલ્કીની ટેકનિકલ વિશેષતાઓ
આ સબમરીનને સ્ટીલ્થ સબમરીન માનવામાં આવે છે. તે અદ્યતન ટોર્પિડો ફાયર કરવામાં સક્ષમ છે. તે આશરે 64 મીટર લાંબી છે. તે ખૂબ ઊંડાણમાં ડૂબકી લગાવી શકે છે. તેનું ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક એન્જિન તેને દુશ્મનના રડારથી બચવા માટે મદદ કરે છે. તે ખાસ કરીને ભારતની દરિયાઈ સરહદોનું રક્ષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે સમુદ્રના ઊંડાણમાં શાંત કિલર તરીકે કામ કરે છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે આ પ્રોજેક્ટ કેમ મહત્વપૂર્ણ હતો?
1990ના દાયકામાં, ભારત તેની સંરક્ષણ પ્રણાલીનું આધુનિકીકરણ કરી રહ્યું હતું. વિદેશી સબમરીન ખૂબ મોંઘી હતી અને તેની પોતાની મર્યાદાઓ હતી. આપણી પોતાની સબમરીન બનાવવાથી ભારતને તકનીકી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું.
INS શાલ્કીએ ભારત માટે સંરક્ષણ નિકાસના દરવાજા પણ ખોલ્યા. ત્યારબાદ, ભારતે INS શંકુશ જેવી જે વધુ સ્વદેશી સબમરીન બનાવી. શાલ્કીએ આજે આપણી પાસે જે શક્તિશાળી નૌકાદળ છે તેનો પાયો નાખ્યો.
INS શાલ્કીનો સંરક્ષણ ઇતિહાસ
INS શાલ્કીની સફર ભારતીય નૌકાદળ માટે કોઈ ગૌરવપૂર્ણ યાત્રાથી ઓછી નથી. 1992થી અત્યાર સુધી, આ સબમરીન ભારતની દરિયાઈ શક્તિને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ ગઈ છે.
સ્વદેશી ઉત્પાદનની હિંમતભરી શરૂઆત (1980-1992)
1980ના દાયકાના અંતમાં, ભારતના સંરક્ષણ ઇતિહાસમાં એક મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો: આપણી પોતાની સબમરીન બનાવવાનો. જર્મન કંપની HDW ના સહયોગથી માઝગાંવ ડોક પર કામ શરૂ થયું. 7 ફેબ્રુઆરી, 1992ના રોજ જ્યારે તે કાર્યરત થયું, ત્યારે ભારત પોતાની સબમરીન બનાવવાની ટેકનોલોજી ધરાવતો વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો.
શિશુમાર વર્ગનું નેતૃત્વ
INS શાલ્કી એ શિશુમાર-ક્લાસ સબમરીનમાંથી એક છે, જે તેમની ઘાતક ક્ષમતાઓ માટે જાણીતી છે. સંરક્ષણ ઇતિહાસમાં તે ટાઇપ 209 ડિઝાઇન પર આધારિત છે, જે પાણીની અંદર ખૂબ જ શાંતિથી કાર્ય કરે છે. તેણે ભારતીય નૌકાદળને ડીઝલ ઇલેક્ટ્રિક સબમરીન ચલાવવામાં નિષ્ણાત બનાવ્યું.
દરિયાઈ સરહદોનું રક્ષણ
છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં, INS શાલ્કીએ અરબી સમુદ્ર અને હિંદ મહાસાગરમાં હજારો કલાક પેટ્રોલિંગ ડ્યુટી નોંધાવી છે. સંરક્ષણ રેકોર્ડ અનુસાર, તેણે અનેક મહત્વપૂર્ણ નૌકાદળ કવાયતોમાં ભાગ લીધો છે. તે હંમેશા દુશ્મન જહાજોની દેખરેખ અને ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવામાં મોખરે રહ્યું છે.
આત્મનિર્ભર ભારત માટે પ્રેરણા
INS શાલ્કીનો સૌથી મોટો સંરક્ષણ ઇતિહાસ એ છે કે તેણે INS અરિહંત (એક પરમાણુ સબમરીન) અને સ્કોર્પિયન-ક્લાસ (કલવરી) જેવી જે આધુનિક સબમરીન માટે માર્ગ મોકળો કર્યો. જો શાલ્કી સફળ ન થયો હોત, તો ભારત આજે આટલું મોટું સબમરીન ઉત્પાદન કેન્દ્ર ન બની શક્યું હોત. તે નૌકાદળની શાંત સેનાનો ગર્વિત ભાગ છે.
નિષ્કર્ષ
આજે, જ્યારે આપણે આધુનિક સબમરીન જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણને શાલ્કી યાદ આવે છે. આ સબમરીન આપણા ત્રિરંગાના ગૌરવને સમુદ્રમાં લઈ ગઈ છે. આપણે હંમેશા આપણા દેશના વૈજ્ઞાનિકો અને નૌકાદળના કર્મચારીઓ પર ગર્વ રાખવો જોઈએ.
