આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં ખોટી જીવનશૈલી અને અનિયમિત ખાનપાનના કારણે વજન વધવું, થાક લાગવો અને ડાયાબિટીસ જેવી સમસ્યાઓ સામાન્ય બની ગઈ છે. આ સ્થિતિમાં ઇન્ટરમિટેન્ટ ફાસ્ટિંગ એ માત્ર વજન ઘટાડવાની રીત નથી, પરંતુ એક સ્વાસ્થ્યપ્રદ જીવનશૈલી તરીકે ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહી છે. આ પદ્ધતિમાં તમે શું ખાઓ છો તેના કરતાં ક્યારે ખાઓ છો તે વાત પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવે છે.તો ચાલો તે વિષય પર વધુ જાણીએ.
1. ઇન્ટરમિટેન્ટ ફાસ્ટિંગ એટલે શું અને તેની મુખ્ય રીતો?
- આ પદ્ધતિમાં દિવસ અથવા અઠવાડિયાના સમયને ફાસ્ટિંગ અને ઈટિંગ વિન્ડોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
- 16/8 મેથડ: આ સૌથી લોકપ્રિય રીત છે. આમાં દિવસના 16 કલાક ઉપવાસ રાખવાનો હોય છે અને 8 કલાકની વિન્ડોમાં જ ખોરાક લેવાનો હોય છે (જેમ કે સવારે 10:00 થી સાંજે 6:00 વાગ્યા સુધી).
- 5:2 ડાયેટ: અઠવાડિયાના 5 દિવસ સામાન્ય ખોરાક લેવો અને બાકીના 2 દિવસ ખૂબ ઓછી કેલરી (લગભગ 500–600 કેલરી) લેવી.
- ઈટ-સ્ટોપ-ઈટ (Eat-Stop-Eat): અઠવાડિયામાં એક કે બે વાર સતત 24 કલાકનો ઉપવાસ કરવો.
2. ઇન્ટરમિટેન્ટ ફાસ્ટિંગના મુખ્ય ફાયદાઓ
- વજન અને ચરબી ઘટે છે: કેલરીનું પ્રમાણ ઓછું થવાથી અને મેટાબોલિઝમ સુધરવાથી પેટની ચરબી ઝડપથી બળે છે.
- ઇન્સ્યુલિન સ્તરમાં સુધારો: શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન રેસિસ્ટન્સ ઘટે છે, જે ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ સામે રક્ષણ આપે છે.
- કોષોનું રિપેરિંગ : ઉપવાસ દરમિયાન શરીર નકામા અને ક્ષતિગ્રસ્ત કોષોને સાફ કરી નવા કોષો બનાવે છે.
- હૃદય અને મગજનું સ્વાસ્થ્ય: બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
3. ફાસ્ટિંગ વિન્ડો દરમિયાન શું પી શકાય?
- ઉપવાસના કલાકો (16 કલાક) દરમિયાન શૂન્ય કેલરી ધરાવતા પ્રવાહી લઈ શકાય છે:
- પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી
- બ્લેક કોફી (ખાંડ કે દૂધ વગર)
- ગ્રીન ટી અથવા હર્બલ ટી
4. ઈટિંગ વિન્ડોમાં ખોરાકની પસંદગી અને ઉપવાસ કેવી રીતે તોડવો?
- આહારની પસંદગી: 8 કલાક દરમિયાન જંક ફૂડ ખાવાને બદલે પ્રોટીન (પનીર, કઠોળ, ઈંડા), લીલા શાકભાજી, હેલ્ધી ફેટ્સ (બદામ, અખરોટ) અને ફાઈબરયુક્ત આહાર લેવો.
- ઉપવાસ તોડવાની રીત : ઉપવાસ પૂરો કરતી વખતે તુરંત ભારે કે તળેલું ભોજન ન લેવું. શરૂઆતમાં નાળિયેર પાણી, લીંબુ પાણી કે ફળોથી શરૂઆત કરી 15-20 મિનિટ પછી મુખ્ય ભોજન લેવું.
5. શરૂઆતમાં થતી તકલીફો, કસરત અને સામાન્ય ભૂલો
- શરૂઆતની તકલીફો: પ્રથમ અઠવાડિયામાં માથાનો દુખાવો કે નબળાઈ અનુભવાય તો પૂરતું પાણી અને પાણીમાં ચપટી સિંધાલૂણ મીઠું ઉમેરીને પીવું.
- કસરત અને વર્કઆઉટ: ફાસ્ટિંગ દરમિયાન હળવુ વોકિંગ કે યોગ કરી શકાય. જો ભારે વર્કઆઉટ કરવું હોય તો તેને ખોરાક લીધા પછીના સમયમાં જ ગોઠવવું.
- સામાન્ય ભૂલો: ઈટિંગ વિન્ડોમાં ભૂખ કરતાં વધુ ખાઈ લેવું (Overeating) અને પૂરતી ઊંઘ ન લેવી. આ ભૂલોથી ફાસ્ટિંગનું પરિણામ મળતું નથી.
6. કોણે આ ન કરવું જોઈએ?
- નીચે જણાવેલ વ્યક્તિઓએ ડોક્ટરની સલાહ લીધા વગર ઇન્ટરમિટેન્ટ ફાસ્ટિંગ ન કરવું:
- ગર્ભવતી મહિલાઓ અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ
- 18 વર્ષથી નાના બાળકો
- ઈટીંગ ડીસઓર્ડર અથવા ડાયાબિટીસની દવાઓ લેતા દર્દીઓ
- લો બ્લડ પ્રેશર કે નબળાઈ ધરાવતી વ્યક્તિઓ
ઇન્ટરમિટેન્ટ ફાસ્ટિંગ એ કોઈ કડક ડાયેટિંગ નથી પરંતુ ખોરાક લેવાની એક વૈજ્ઞાનિક અને સરળ પદ્ધતિ છે. જો યોગ્ય આહાર, પૂરતી ઊંઘ અને શિસ્ત સાથે આ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે, તો તે વજન ઘટાડવાની સાથે શરીરને લાંબા ગાળે નિરોગી અને ઊર્જાવાન રાખવામાં ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે.
(અસ્વીકરણ: સલાહ સહિતની આ સામગ્રી માત્ર સામાન્ય માહિતી પ્રદાન કરે છે. તે કોઈ પણ રીતે યોગ્ય તબીબી અભિપ્રાયનો વિકલ્પ નથી. વધુ વિગતો માટે હંમેશા નિષ્ણાત અથવા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.)
