આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં પ્રેશર કૂકર આપણા રસોડાનો એક મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. ઝડપથી રસોઈ બનાવવા માટે આપણે દરરોજ તેનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમે જે કૂકરમાં રસોઈ બનાવો છો, તે શેનું બનેલું છે? ઘણા ઘરોમાં આજે પણ જૂના જમાનાના ટીન (કલાઈ) ના કે પછી કલાઈ કરેલા કૂકરનો ઉપયોગ થાય છે. જો તમે પણ આવી ભૂલ કરી રહ્યા છો, તો આ માહિતી તમારા અને તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ જરૂરી છે.
ટીનની ગરમી સહન કરવાની ઓછી ક્ષમતા
ટીન એ ખૂબ જ સોફ્ટ ધાતુ છે. તે માત્ર 232°C ના સામાન્ય તાપમાને પણ ઓગળવા લાગે છે. પ્રેશર કૂકરમાં અંદરનું તાપમાન અને પ્રેશર ખૂબ વધારે હોય છે. આવી સ્થિતિમાં શુદ્ધ ટીન કે તેની જાડી પરત ગરમીના કારણે પીગળીને તમારા ખોરાકમાં ભળી શકે છે.
ખાટી વસ્તુઓ સાથે કેમિકલ રિએક્શન
આપણે રસોઈમાં ટામેટાં, લીંબુ, છાશ, દહીં કે આમલી જેવી એસિડિક વસ્તુઓનો વારંવાર ઉપયોગ કરીએ છીએ. જ્યારે આ ખાટી વસ્તુઓ ટીન અથવા ઘસાયેલા વાસણના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા થાય છે, જે ખોરાકને ઝેરી બનાવી શકે છે.
સ્વાસ્થ્ય પર થતી નુકસાનકારક અસરો
ઝેરી કે દૂષિત થયેલો ખોરાક ખાવાથી શરીર પર તેની ધીમી પણ ગંભીર અસર પડે છે:
- પેટમાં સતત દુખાવો અને ગેસ થવો.
- ઉલટી, ઉબકા કે ઝાડા થવા.
- લાંબા ગાળે પાચનતંત્ર નબળું પડવું.
ભ્રમ કે હકીકત?
- ભ્રમ: “અમારા વડીલો વર્ષોથી કલાઈના વાસણો વાપરતા હતા, તો અત્યારે શું વાંધો?”
- હકીકત: જૂના જમાનામાં રસોઈ માટે ખુલ્લા વાસણો વપરાતા હતા, જેમાં ટેમ્પરેચર ઓછું રહેતું. ઉપરાંત, પહેલાના લોકો દર થોડા મહિને નિયમિત કલાઈ કરાવતા હતા. પ્રેશર કૂકરમાં અતિશય ગરમી અને દબાણ હોવાથી ટીન વાપરવું સલામત નથી.
ઘરે બેઠા જ કૂકર ચકાસવાની રીત
જો તમારી પાસે કલાઈ કરેલું પિત્તળનું કૂકર હોય, તો આ રીતે ચકાસો:
- કૂકરની અંદર નજર કરો.
- જો ટીનનો ચાંદી જેવો સફેદ રંગ ઘસાઈ ગયો હોય અને નીચેથી પીળો (પિત્તળ) કે લાલ (તાંબુ) રંગ દેખાવા લાગે, તો સમજી લેવું કે કલાઈ પૂરી થઈ ગઈ છે.
- આવું વાસણ વાપરવું તુરંત બંધ કરવું જોઈએ.
કૂકર સાફ કરવાની સાચી રીત
- જો તમે કલાઈ કરેલા વાસણ વાપરતા હોવ, તો તેને ક્યારેય સ્ટીલના તારવાળા કૂચડાથી ન ઘસવા.
- હંમેશા સોફ્ટ સ્પોન્જ કે કાપડનો જ ઉપયોગ કરવો, જેથી ટીનનું સ્તર નીકળી ન જાય.
રસોઈ માટે કયા કૂકર સૌથી શ્રેષ્ઠ?
- સ્ટેનલેસ સ્ટીલ : રસોડા માટે સૌથી મજબૂત, સલામત અને ટકાઉ વિકલ્પ છે.
- હાર્ડ એનોડાઇઝ્ડ : આ કૂકર પણ રસોઈ માટે ખૂબ જ સુરક્ષિત ગણાય છે.
“આરોગ્ય એ જ સાચી મૂડી છે.” રસોડાની નાની લાગતી ભૂલો પણ પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. જો તમારા ઘરમાં ટીનનું કે ઘસાયેલી કલાઈવાળું કૂકર હોય, તો આજે જ તેને બદલી નાખો અથવા યોગ્ય રીતે કલાઈ કરાવીને જ તેનો ઉપયોગ કરો. થોડી જાગૃતિ તમારા પરિવારને ઘણી બીમારીઓથી બચાવી શકે છે.
(અસ્વીકરણ: સલાહ સહિતની આ સામગ્રી માત્ર સામાન્ય માહિતી પ્રદાન કરે છે. તે કોઈ પણ રીતે યોગ્ય તબીબી અભિપ્રાયનો વિકલ્પ નથી. વધુ વિગતો માટે હંમેશા નિષ્ણાત અથવા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.)
