શ્રાવણ માસ એ આરાધના, શ્રદ્ધા અને આત્મ-શુદ્ધિનો પવિત્ર સમય છે. આ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં ભક્તો આખો મહિનો ‘એકટાણું’ કરતા હોય છે. ઉપવાસ અને એકટાણાનો મુખ્ય હેતુ શરીર અને મન બંનેને શુદ્ધ કરવાનો છે. પરંતુ જો આખો મહિનો ખોરાકની યોગ્ય પસંદગી કરવામાં ન આવે, તો પાચનતંત્ર બગડી શકે છે અને શરીરમાં નબળાઈ આવી શકે છે.ત્યારે ચાલો જાણીએ કે શ્રાવણ માસ દરમ્યાન શું ખાવાથી શરીરમાં સ્ફૂર્તિ જળવાઈ રહે છે ?
આખો મહિનો એક ટાઇમ જમવાથી શરીર પર થતી અસર
- દિવસમાં એક જ વાર ભોજન લેવાથી શરીરની ચયાપચય (Metabolism) ક્રિયા પર સીધી અસર પડે છે:
- હકારાત્મક અસર: પાચનતંત્રને પૂરતો આરામ મળે છે, શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો (Toxins) બહાર નીકળે છે અને વજન નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળે છે.
- જો ધ્યાન ન રખાય તો નકારાત્મક અસર: 24 કલાકમાં એક જ વાર ભોજન લેવાથી બ્લડ શુગર ડાઉન થવું, ચક્કર આવવા, નબળાઈ, એસિડિટી અને સ્નાયુઓનું પ્રોટીન ઘટવું જેવી ક્ષતિઓ સર્જાઈ શકે છે.
રોજે ફરાળમાં તળેલું ખાવાથી થતી વિપરીત અસર
- ઘણા લોકો એકટાણા કે ઉપવાસમાં સાબુદાણા વડા, બટાકાની વેફર્સ, તળેલી પેટીસ કે ફરાળી ચેવડો વધારે પ્રમાણમાં ખાતા હોય છે:
- તીવ્ર એસિડિટી અને ગેસ: આખો દિવસ પેટ ખાલી રહ્યા પછી અચાનક વધારે તેલવાળો ખોરાક લેવાથી પેટમાં બળતરા, ભારેપણું અને ગંભીર એસિડિટી થાય છે.
- વજન અને કોલેસ્ટ્રોલ વધવું: રીફાઈન્ડ તેલમાં તળેલી વસ્તુઓ ખાવાથી ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) વધે છે અને ઉપવાસ કરવા છતાં વજન ઘટવાને બદલે વધી શકે છે.
- સુસ્તી અને થાક: તળેલું ખોરાક પચવામાં ભારે હોવાથી ભોજન પછી શરીરમાં આળસ અને ભારેપણું અનુભવાય છે.
શું ખાવું? (પોષકતત્વોથી ભરપૂર આહાર)
- એકટાણાના ભોજનમાં અને દિવસ દરમિયાન શરીરને પૂરતા વિટામિન્સ, મિનરલ્સ અને પ્રોટીન મળે તે માટે નીચેની વસ્તુઓ સામેલ કરવી:
- તાજા ફળો અને ડ્રાયફ્રૂટ્સ: કેળાં, સફરજન, દાડમ, પપૈયું તેમજ પલાળેલી બદામ, અખરોટ અને ખજૂર.
- પ્રોટીન અને કેલ્શિયમયુક્ત આહાર: દૂધ, દહીં, તાજું પનીર, છાશ અને મોરૈયો (સાંમો).
- હાઇડ્રેશન (પ્રવાહી): દિવસ દરમિયાન ખોરાક ન લેવાનો હોય તો પણ પૂરતું પાણી, નાળિયેર પાણી, લીંબુ શરબત કે મોળી છાશ પીવી જેથી શરીરમાં ડીહાઇડ્રેશન (પાણીની કમી) ન થાય.
- સાત્વિક લોટ અને શાકભાજી: રાજગરાનો લોટ, શિંગોડાનો લોટ, બાફેલા બટાકા, શક્કરિયાં અને દૂધી.
શું ન ખાવું?
- અતિશય તળેલું અને પ્રોસેસ્ડ ફરાળ: પેક્ડ ફરાળી ચેવડા, ચિપ્સ અને વધુ પડતી તળેલી વાનગીઓ.
- વધારે પડતી ખાંડ: ફરાળી મીઠાઈઓ અને વધુ પડતા ગળ્યા શરબત, જે બ્લડ શુગર લેવલને અચાનક વધારી કે ઘટાડી દે છે.
- ખાલી પેટે ચા-કોફી: આખો દિવસ ખાલી પેટે ચા કે કોફી વધારે પીવાથી પેટમાં અલ્સર અને એસિડિટી થવાનું જોખમ રહે છે.
- એકસાથે અતિશય ખાઈ લેવું (Overeating): એકટાણું કરતી વખતે ખૂબ ભૂખ લાગી હોય તો પણ અચાનક એકસાથે વધુ પડતું ખાવાને બદલે ધીમે-ધીમે અને પચી શકે તેટલું જ ખાવું.
શ્રાવણ માસનો એકટાણાનો નિયમ એ માત્ર ધાર્મિક પરંપરા નથી, પરંતુ યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે તો શરીર માટે ઉત્તમ ‘ડિટોક્સ’ થેરાપી છે. ફરાળના નામે તળેલું અને પ્રોસેસ્ડ ખાવાને બદલે જો તાજા ફળો, દૂધ, રાજગરો, ડ્રાયફ્રૂટ્સ અને પૂરતું પ્રવાહી લેવામાં આવે, તો આખો મહિનો શરીર ઊર્જાવાન, તાજગીસભર અને નિરોગી રહેશે. ઉપવાસનો સાચો અર્થ સંયમ, સાત્વિકતા અને આરોગ્યની જાળવણી છે.
(અસ્વીકરણ: સલાહ સહિતની આ સામગ્રી માત્ર સામાન્ય માહિતી પ્રદાન કરે છે. તે કોઈ પણ રીતે યોગ્ય તબીબી અભિપ્રાયનો વિકલ્પ નથી. વધુ વિગતો માટે હંમેશા નિષ્ણાત અથવા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.)
