નવરાત્રિ એટલે મા આદ્યશક્તિની આરાધના, રાસ-ગરબાની રમઝટ અને ગુજરાતની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિનો ઉત્સવ. એક તરફ અર્વાચીન ગરબીઓમાં આધુનિક સાઉન્ડ સિસ્ટમ, રંગબેરંગી રોશની અને નવા ટ્રેન્ડનો ક્રેઝ વધી રહ્યો છે, ત્યારે બીજી તરફ જામનગરમાં આજે પણ અનેક પ્રાચીન ગરબીઓ વર્ષો જૂની પરંપરાને જીવંત રાખી રહી છે. આવી જ એક અનોખી અને ઐતિહાસિક પરંપરા જામનગરના જલાનીજાર વિસ્તારમાં જોવા મળે છે, જ્યાં આશરે 350 વર્ષથી પ્રાચીન ગરબીનું આયોજન થાય છે. આ ગરબીની સૌથી વિશેષ ઓળખ છે સાતમા નોરતે યોજાતો ‘ઈશ્વર વિવાહ’નો અનોખો રાસ.
જલાની જારની આ પ્રાચીન ગરબીમાં પુરુષો જ પરંપરાગત વેશભૂષા ધારણ કરીને રાસ રમે છે. ખાસ કરીને સાતમા નોરતે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના વિવાહ પ્રસંગને જીવંત કરતી પરંપરા નિહાળવા માટે મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ અને રાસપ્રેમીઓ ઉમટી પડે છે. આ વિશિષ્ટ આયોજન ધાર્મિક આસ્થા સાથે જામનગરની સાંસ્કૃતિક વિરાસતનું પણ અનોખું પ્રતીક બની રહ્યું છે.
જલાની જારની ગરબીમાં ભાગ લેનારા પુરુષો પરંપરાગત પોશાકમાં સજ્જ થઈને રાસ રમે છે. તેઓ જબો અથવા બંડી સાથે ધોતિયું કે પીતાંબર ધારણ કરે છે. પરંપરાગત વેશભૂષા અને પ્રાચીન ઢબે રમાતો આ રાસ સમગ્ર આયોજનને વિશિષ્ટ બનાવે છે. અહીં રાસ માત્ર મનોરંજન પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ ધાર્મિક પ્રસંગને પરંપરાગત રીતે ઉજવવાની વર્ષો જૂની રીતનું પ્રતિબિંબ છે. સાતમા નોરતે યોજાતા ‘ઈશ્વર વિવાહ’માં ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના વિવાહ પ્રસંગને રાસના માધ્યમથી રજૂ કરવામાં આવે છે. આ રાસ સતત ત્રણ કલાકથી વધુ સમય સુધી ચાલે છે, જે તેની વિશેષતા દર્શાવે છે. લાંબા સમય સુધી ચાલતા આ ધાર્મિક રાસમાં ભાગ લેનારા પુરુષો પરંપરાગત તાલ અને લય સાથે ઉત્સાહપૂર્વક જોડાય છે.
View this post on Instagram
આ પ્રાચીન ગરબીની સૌથી અનોખી બાબત એ છે કે, અહીં અર્વાચીન ગરબીઓની જેમ આધુનિક સાઉન્ડ સિસ્ટમ કે સ્પીકરનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. રાસ રમતા પુરુષો પોતે જ રાસની લયમાં બોલે છે અને પોતાના સ્વર તથા તાલથી સમગ્ર માહોલને ભક્તિમય બનાવે છે. પરંપરાગત રીતે રજૂ થતો આ રાસ જૂની સંસ્કૃતિ અને લોકપરંપરાની વિશેષ ઓળખ જાળવી રાખે છે. જલાની જારની આ ગરબીમાં માત્ર વડીલો જ નહીં, પરંતુ યુવાનો અને નાના બાળકો પણ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લે છે. નવી પેઢીને વર્ષો જૂની પરંપરા સાથે જોડીને રાખવાનો આ પ્રયાસ જામનગરની સાંસ્કૃતિક વિરાસત માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પેઢી દર પેઢી આગળ વધતી આ પરંપરા આજે પણ એટલી જ શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહ સાથે જળવાઈ રહી છે.
જલાની જારના ઈશ્વર વિવાહના રાસની ખ્યાતિ જામનગર પૂરતી સીમિત નથી. આ અનોખી પરંપરાથી આકર્ષાઈને ગુજરાત બહારથી પણ લોકો અહીં ખાસ રાસ રમવા માટે આવે છે. સાતમા નોરતે યોજાતા આ ધાર્મિક આયોજનને નિહાળવા માટે મોટી સંખ્યામાં લોકોની હાજરી જોવા મળે છે. વર્ષો જૂની પરંપરા, વિશિષ્ટ વેશભૂષા અને અનોખી રજૂઆતના કારણે આ રાસ રાજ્યભરમાં આગવી ઓળખ ધરાવે છે. જલાની જાર ખાતે યોજાયેલા ઈશ્વર વિવાહના આ પરંપરાગત રાસમાં જામનગરના ધારાસભ્ય દિવ્યેશ અકબરી, શહેર ભાજપ પ્રમુખ બીનાબેન કોઠારી સહિતના રાજકીય અગ્રણીઓએ ઉપસ્થિત રહી આ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક આયોજનની મુલાકાત લીધી હતી.
આજના સમયમાં અર્વાચીન રાસ-ગરબામાં આધુનિકતા અને નવા પ્રયોગોનો પ્રભાવ સતત વધી રહ્યો છે, ત્યારે જલાની જારની આશરે 350 વર્ષ જૂની ગરબી પોતાની આગવી ઓળખ સાથે પરંપરાને જીવંત રાખી રહી છે. કોઈ આધુનિક સાઉન્ડ સિસ્ટમ વિના માત્ર માનવીય સ્વર, તાલ, પરંપરાગત પોશાક અને ધાર્મિક આસ્થાના સહારે યોજાતો ઈશ્વર વિવાહનો રાસ જામનગરની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિની અનોખી ઝલક રજૂ કરે છે. જલાની જારનો ઈશ્વર વિવાહ માત્ર એક રાસ નથી, પરંતુ પેઢીઓથી જળવાયેલી શ્રદ્ધા, પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક વારસાનો ઉત્સવ છે, જે આજની પેઢીને પણ પોતાની પ્રાચીન ઓળખ સાથે જોડીને રાખે છે.
