આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં આરોગ્ય પ્રત્યે જાગૃત રહેવા માટે આપણી સાથે પાણીની બોટલ રાખવી એ એક સારી આદત બની ગઈ છે. પછી તે ઓફિસ હોય, જીમ હોય કે મુસાફરી. દરરોજ આપણે બોટલને સાદા પાણીથી સાફ પણ કરીએ છીએ. છતાં પણ ઘણીવાર બોટલમાંથી એક અજીબ પ્રકારની દુર્ગંધ આવવા લાગે છે. બોટલ બહારથી કે અંદરથી એકદમ ચમકતી અને સ્વચ્છ દેખાતી હોવા છતાં, તેમાંથી આવતી વાસ તમારો પીવાનો મુડ બગાડી નાખે છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દરરોજ ધોવા છતાં આ ગંધ કેમ નથી જતી? ચાલો જાણીએ આ પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ અને તેને દૂર કરવાના સરળ ઘરગથ્થુ ઉપાયો.
બોટલમાંથી દુર્ગંધ આવવાના મુખ્ય કારણો
- બેક્ટેરિયા અને બાયોફિલ્મ : પાણી પીતી વખતે આપણા મોંમાંથી લાળ અને બેક્ટેરિયા બોટલના મોં કે ઢાંકણ પર ચોંટી જાય છે. ભેજવાળા વાતાવરણમાં આ બેક્ટેરિયા ઝડપથી વધીને એક સૂક્ષ્મ પાતળું પડ બનાવે છે, જેને ‘બાયોફિલ્મ’ કહેવાય છે.
- રબર સીલ અને ગ્રાસ્કેટમાં છુપાયેલી ફંગસ: બોટલના ઢાંકણમાં પાણી લીક ન થાય તે માટે મૂકેલી રબર કે સિલિકોનની રિંગ પાછળ પાણી સતત ભરાઈ રહે છે. આ ભેજને કારણે ત્યાં કાળી ફંગસ જામી જાય છે, જે દુર્ગંધનું સૌથી મોટું કારણ છે.
- માત્ર સાદા પાણીથી ધોવાની ભૂલ: સાદું પાણી બેક્ટેરિયા, તેલના અંશ કે મોંમાંથી ચોંટેલી ચિકાશને સંપૂર્ણ દૂર કરી શકતું નથી.
- ભેજવાળી બોટલ બંધ કરી દેવી: ધોયા પછી બોટલને અંદરથી સુકવ્યા વગર જ ઢાંકણ બંધ કરી દેવાથી અંદર ભેજ બંધાઈ રહે છે, જેથી વાસ ઉત્પન્ન થાય છે.
અસ્વચ્છ બોટલથી સ્વાસ્થ્ય પર થતી વિપરીત અસરો
- આ દુર્ગંધ માત્ર વાસ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે પણ નુકસાનકારક બની શકે છે. બેક્ટેરિયા અને મોલ્ડવાળું પાણી સતત પીવાથી:
- પેટમાં ઈન્ફેક્શન, દૂષિત પાણીથી થતા રોગો અથવા ઝાડા-ઉલટી થઈ શકે છે.
- ગળામાં ખરાશ, એલર્જી કે શ્વાસ સંબંધિત હળવી સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે.
બોટલના મટિરિયલ મુજબ આ રીતે કરો સફાઈ
- પ્લાસ્ટિક બોટલ: પ્લાસ્ટિકમાં સમય જતાં ઝીણા લીટા પડે છે જેમાં બેક્ટેરિયા ઘર કરી જાય છે. જો ગંધ ન જતી હોય, તો બોટલ બદલી નાખવી હિતાવહ છે. હંમેશા BPA-Free પ્લાસ્ટિક જ વાપરો.
- સ્ટેનલેસ સ્ટીલ બોટલ: સ્ટીલની બોટલ માટે ગરમ પાણી અને હળવો ડિશવોશર સાબુ ઉત્તમ છે.
- તાંબાની બોટલ: તાંબાની બોટલ સાફ કરવા ક્યારેય રાસાયણિક સાબુ ન વાપરવો. અડધું લીંબુ અને મીઠું ઘસીને સાફ કરવાથી તે ચમકી જશે.
દુર્ગંધ દૂર કરવાના અચૂક અને અસરકારક ઉપાયો
- બેકિંગ સોડા અને સરકો : બોટલમાં ૧ ચમચી બેકિંગ સોડા અને થોડો સફેદ સરકો નાખી ગરમ પાણી ભરો. 2-3 કલાક અથવા આખી રાત રાખી મૂકી પછી બ્રશથી ઘસીને ધોઈ લો.
- રબર રિંગને અલગથી સાફ કરો: અઠવાડિયામાં એકવાર ઢાંકણમાંથી રબરની રિંગ બહાર કાઢીને સાબુના પાણીથી અલગથી સાફ કરો.
- ઇન્સ્ટન્ટ ઉપાય (અડધું લીંબુ અને મીઠું): જો તાત્કાલિક ગંધ દૂર કરવી હોય, તો બોટલમાં અડધું લીંબુ અને 1 ચમચી મીઠું નાખી થોડું પાણી ઉમેરી બરાબર શેક કરો.
- બોટલને ઊંધી રાખીને સુકવો: ધોયા પછી બોટલ અને તેના ઢાંકણને ખુલ્લા વાતાવરણમાં ઊંધા મૂકીને સંપૂર્ણ સૂકાવા દો.
શું કરવું અને શું ન કરવું
- Do (કરવા જેવું): દરરોજ વાપરીને દિવસના અંતે બોટલને ખુલ્લી રાખીને સૂકવવી. ઊંડા ખૂણા સાફ કરવા બોટલ ક્લીનિંગ બ્રશનો જ ઉપયોગ કરવો.
- Don’t (ન કરવા જેવું): પાણીની બોટલમાં દૂધ, જ્યુસ, ચા કે કોફી જેવા પીણાં લાંબો સમય ભરી ન રાખવા, કારણ કે તે ગંધ અને ફંગસ ખૂબ ઝડપથી વધારે છે.
આપણું શરીર 70% પાણીનું બનેલું છે, તેથી આપણે જે પાણી પીએ છીએ તેની સાથે તે કયા વાસણ કે બોટલમાંથી પીએ છીએ તેની સ્વચ્છતા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. બોટલ માત્ર ‘બહારથી સ્વચ્છ દેખાય’ તે પૂરતું નથી, પરંતુ તેને નિયમિતપણે નિર્જંતુક કરવી પણ જરૂરી છે. સફાઈની આ નાની-નાની આદતો અપનાવીને તમે તમારા પરિવારને અને જાતને અનેક અજાણ્યા બેક્ટેરિયા અને રોગોથી સુરક્ષિત રાખી શકો છો.
અસ્વીકરણ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય ઘરગથ્થુ સફાઈના ઉપાયો અને જાહેરમાં ઉપલબ્ધ જાણકારી પર આધારિત છે.ચોક્કસ પરિણામો માટે કે કોઈપણ નુકસાન, માટે ખબર ગુજરાત જવાબદાર રહેશે નહીં.
