વંદે ભારત એક્સપ્રેસની સાત વર્ષની સફર….

2019 થી 2026 સુધી: વંદે ભારત એક્સપ્રેસની સાત વર્ષની સફર

ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી સેમી હાઇ-સ્પીડ ટ્રેન, વંદે ભારત એક્સપ્રેસ, આજે કાર્યરત થયાના સાત વર્ષ પૂર્ણ કરી રહી છે. સરકારના ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ વિઝનને અનુરૂપ, ભારતીય રેલ્વેએ 15 ફેબ્રુઆરી, 2019 ના રોજ નવી દિલ્હી અને વારાણસી વચ્ચે પ્રથમ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ ટ્રેન શરૂ કરી. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નવી દિલ્હી-કાનપુર-અલાહાબાદ-વારાણસી રૂટ પર ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપી હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે, વંદે ભારત ટ્રેનો ભારતમાં ડિઝાઇન, એન્જિનિયર્ડ અને ઉત્પાદિત થાય છે. તે ચેન્નાઈમાં રેલ્વે પ્રોડક્શન યુનિટ ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. સરકાર દ્વારા શેર કરાયેલા સત્તાવાર ડેટા મુજબ, દેશભરમાં 164 વંદે ભારત ચેર કાર અને 2 વંદે ભારત સ્લીપર ટ્રેનો કાર્યરત છે. 2019 અને 2026 ની વચ્ચે, વંદે ભારત એક્સપ્રેસમાં અનેક સુધારાઓ જોવા મળ્યા છે, જેના પરિણામે કાર્યક્ષમતા અને ટેકનોલોજીમાં વધારો થયો છે. મુસાફરીનો સમય નોંધપાત્ર રીતે ઓછો થયો છે. તાજેતરમાં, સરકારે વંદે ભારત સ્લીપર ટ્રેનો પણ શરૂ કરી છે. આ ટ્રેનો આધુનિક કોચથી સજ્જ છે અને તેમાં અદ્યતન સલામતી સુવિધાઓ અને મુસાફરોની સુવિધાઓ છે. 2019માં સફળ પ્રક્ષેપણ પછી, PM મોદીએ 24 સપ્ટેમ્બર, 2023 ના રોજ નવ વંદે ભારત ટ્રેનોને લીલી ઝંડી આપી હતી.

કેન્દ્રીય બજેટ 2022-23 માં, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જાહેરાત કરી હતી કે આગામી ત્રણ વર્ષ દરમિયાન ચારસો નવી પેઢીની વંદે ભારત ટ્રેનો વિકસાવવામાં આવશે અને તેનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે. ભારતીય રેલ્વેએ 2022 માં વંદે ભારતનો નવો અવતાર: વંદે ભારત 2.0 રજૂ કર્યો. પીએમ મોદીએ 30 સપ્ટેમ્બર, 2022 ના રોજ ગાંધીનગરથી મુંબઈ સુધીની પહેલી ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપી. નવી ટ્રેનો અનેક અદ્યતન સુવિધાઓથી સજ્જ હતી અને આ ટ્રેનોમાં સલામતીના પગલાં સર્વોપરી હતા કારણ કે તેમાં કવચ (ટ્રેન કોલિઝન એવોઇડન્સ સિસ્ટમ) છે. આ સાથે, દેશમાં કુલ 68 વંદે ભારત ટ્રેન સેવાઓ કાર્યરત થઈ ગઈ.

વંદે ભારત એક્સપ્રેસના સાત વર્ષ:  તેના રંગ અને સંસ્કરણ (વર્ઝન)

છેલ્લા સાત વર્ષોમાં, ભારતીય રેલ્વેએ વંદે ભારત એક્સપ્રેસના ત્રણ વર્ઝન રજૂ કર્યા છે, જેમાં ત્રણ અલગ અલગ રંગોનો સમાવેશ થાય છે. શરૂઆતમાં, આ ટ્રેન વાદળી અને સફેદ રંગમાં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી, જેને પછીથી નારંગી અને સફેદ ડિઝાઇનમાં સુધારીને રજૂ કરવામાં આવી હતી. નવીનતમ અને વર્તમાન સંસ્કરણમાં નારંગી અને રાખોડી રંગનો વેરિઅન્ટ છે.

તેવી જ રીતે, વંદે ભારત એક્સપ્રેસને શરૂઆતમાં વર્ઝન 1 તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી અને બાદમાં તેને સુધારેલી સલામતી સુવિધાઓ, બહેતર સવારી સૂચકાંક અને મુસાફરોની સુવિધાઓ સાથે વર્ઝન 2 માં અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી. વંદે ભારત વર્ઝન 2 નું નિયમિત ઉત્પાદન સપ્ટેમ્બર 2022 માં ચેન્નાઈ સ્થિત ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરીમાં શરૂ થયું હતું. અપગ્રેડેડ વંદે ભારત વર્ઝન 2.0 ના પ્રથમ રેકનું ઉદ્ઘાટન 30 સપ્ટેમ્બર, 2022 ના રોજ પશ્ચિમ રેલ્વે હેઠળ ગાંધીનગર કેપિટલ- મુંબઈ સેન્ટ્રલ રૂટ પર કરવામાં આવ્યું હતું અને 1 ઓક્ટોબર, 2022 થી તે નિયમિત સેવામાં છે.

જોકે, નવીનતમ વંદે ભારત વર્ઝન 3.0, જે હાલમાં ઘણા રૂટ પર કાર્યરત છે, તેમાં ઝડપી પ્રવેગકતા અને સુધારેલી રાઈડ ગુણવત્તા સહિત કામગીરીના પરિમાણોમાં વધારો થયો છે. તે લગભગ 52 સેકન્ડમાં 0 થી 100 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ગતિ વધારવામાં સક્ષમ છે. તેમાં સમકાલીન પેસેન્જર સેવા ધોરણો સાથે સંરેખિત આધુનિક ઓનબોર્ડ સિસ્ટમ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.

વંદે ભારત એક્સપ્રેસની સાત વર્ષની સફર: કોચ ગોઠવણી અને ગતિ

2019 માં, વંદે ભારત એક્સપ્રેસને 16 કોચવાળી ટ્રેનસેટ તરીકે લોન્ચ કરવામાં આવી હતી જેમાં ઓટોમેટિક દરવાજા, GPS-આધારિત પેસેન્જર ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ, ઓનબોર્ડ ઇન્ફોટેનમેન્ટ અને રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ જેવી આધુનિક મુસાફરોની સુવિધાઓથી સજ્જ હતી, જેથી ઊર્જા કાર્યક્ષમતા અને કામગીરી ટકાઉપણું વધે. સંપૂર્ણ વાતાનુકૂલિત ટ્રેન મહત્તમ 160 કિમી પ્રતિ કલાકની ગતિ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી.

વંદે ભારત વર્ઝન 2.0 ની રજૂઆત સાથે, ટ્રેનમાં મુસાફરોની સુવિધાઓ ઉપરાંત નોંધપાત્ર સુધારાઓ જોવા મળ્યા. તેને 180 કિમી પ્રતિ કલાકની મહત્તમ ગતિ માટે ફરીથી ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી, જ્યારે 160 કિમી પ્રતિ કલાકની કાર્યકારી ગતિ જાળવી રાખવામાં આવી હતી, જે વર્ઝન 3.0 ટ્રેનો સાથે પણ ચાલુ રહે છે. જોકે, ટ્રેનની વાસ્તવિક દોડવાની ગતિ રૂટની તૈયારી અને માળખાગત સુવિધાઓની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. હાલમાં, વંદે ભારત એક્સપ્રેસ ત્રણ અલગ અલગ કોચ કન્ફિગરેશન સાથે કાર્યરત છે, જેમાં 8, 16 અને 20 કોચનો સમાવેશ થાય છે.

વંદે ભારત એક્સપ્રેસ ટ્રેનમાં મુસાફરોની સંખ્યા

તાજેતરના વર્ષોમાં, વિવિધ રૂટ પર વધુ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ સેવાઓ શરૂ કરવાની માંગ વધી રહી છે. રાષ્ટ્રીય પરિવહન કંપનીના મતે, વંદે ભારતની વધુ ઓક્યુપન્સી આ સેવાઓ માટે મુસાફરોની મજબૂત માંગને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

“2024-25માં ઓક્યુપન્સી 102.01 ટકા હતી અને 2025-26માં (જૂન 2025 સુધી) વધીને 105.03 ટકા થઈ ગઈ છે, જે દર્શાવે છે કે ઝડપી, સ્વચ્છ અને વધુ વિશ્વસનીય રેલ મુસાફરી ફક્ત મેટ્રોપોલિટન કોરિડોર સુધી મર્યાદિત નથી પરંતુ મુસાફરોની પસંદગીઓમાં વ્યાપક માળખાકીય પરિવર્તનને પ્રતિબિંબિત કરે છે,” એમ 16 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું.

વંદે ભારત એક્સપ્રેસ ટ્રેનોની વિશેષતાઓ

• KAVACH થી સજ્જ.
• જર્ક ફ્રી સેમી-કાયમી કપ્લર્સ.
• કેન્દ્રીય રીતે નિયંત્રિત ઓટોમેટિક પ્લગ દરવાજા અને સંપૂર્ણપણે સીલબંધ પહોળા ગેંગવે.
• બધા કોચ પર ઇમરજન્સી એલાર્મ પુશ બટન અને ટોક બેક યુનિટ.
• સુધારેલ અગ્નિ સલામતી – ઇલેક્ટ્રિકલ કેબિનેટ અને શૌચાલયોમાં એરોસોલ આધારિત અગ્નિ શોધ અને દમન પ્રણાલી.
• 180/160 KMPH ની ડિઝાઇન/ઓપરેટિંગ ગતિ સાથે ઉચ્ચ પ્રવેગક.
• વૉઇસ રેકોર્ડિંગ સુવિધા અને ક્રેશ હાર્ડન કરેલી મેમરી સાથે ડ્રાઇવર-ગાર્ડ વાતચીત.
• સ્વદેશી રીતે વિકસિત યુવી-સી લેમ્પ આધારિત જીવાણુ નાશકક્રિયા પ્રણાલી સાથે એર કન્ડીશનીંગ યુનિટ્સ.
• વધુ સારી સવારી આરામ.
• બધા કોચમાં સીસીટીવી.
• દિવ્યાંગજન મુસાફરો માટે દરેક છેડે ડ્રાઇવિંગ કોચમાં ખાસ શૌચાલય.
• કોચ કન્ડિશન મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CCMS) ડિસ્પ્લે રિમોટ મોનિટરિંગ સાથે.