પ્રયાગરાજ માઘ મેળો શ્રદ્ધા, સંસ્કૃતિ અને સંગીતના અદ્ભુત સંગમનું સાક્ષી બની રહ્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશ સંસ્કૃતિ વિભાગ દ્વારા આયોજિત, “કલા સંગમ” કાર્યક્રમ શાસ્ત્રીય અને લોક કલાના મનમોહક પ્રદર્શન સાથે શરૂ થયો, જેનાથી ભક્તો અને દર્શકો મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા. પ્રયાગરાજના પવિત્ર સંગમ કિનારે યોજાતો માઘ મેળો માત્ર શ્રદ્ધા અને સ્નાનનો તહેવાર નથી, પરંતુ ભારતીય સનાતન પરંપરા, સાંસ્કૃતિક વારસો અને લોક કલાનો જીવંત ઉત્સવ પણ છે. આ ભાવનાને સાકાર કરીને, શનિવારથી માઘ મેળા વિસ્તારમાં ‘કલા સંગમ’ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ ભવ્ય રીતે શરૂ થયો. ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના સંસ્કૃતિ વિભાગ દ્વારા આયોજિત, આ કાર્યક્રમમાં શાસ્ત્રીય અને લોક સંગીત, નૃત્ય અને ગાયનનો સંગમ વહેતો રહ્યો છે, જેણે મેળા વિસ્તારને સાંસ્કૃતિક રંગોથી ભરી દીધો છે. ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજમાં ચાલી રહેલા માઘ મેળાના ત્રીજા દિવસે, સોમવારે સવારથી જ સંગમ ઘાટ પર ભક્તોની ભીડ ઉમટી પડી હતી. દેશભરના ભક્તોએ ત્રિવેણી સંગમમાં પવિત્ર ડૂબકી લગાવી હતી.
સંસ્કૃતિ વિભાગની પહેલ, કલા અને શ્રદ્ધાનો સંગમ
માઘ મેળા વિસ્તારમાં પરેડ ગ્રાઉન્ડ ખાતે યોજાનારા કલા સંગમ કાર્યક્રમનો ઉદ્દેશ્ય દેશની સમૃદ્ધ લોક અને શાસ્ત્રીય કલાઓને લોકો સુધી પહોંચાડવાનો છે. આ કાર્યક્રમ દ્વારા ભક્તો અને પ્રવાસીઓ આધ્યાત્મિક વાતાવરણનો અનુભવ કરે છે, સાથે સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિની વિવિધતા અને કલાત્મક ઊંચાઈઓથી પણ પરિચિત થાય છે. ઉત્તર પ્રદેશ સંસ્કૃતિ વિભાગ દ્વારા આ પહેલને માઘ મેળાની સાંસ્કૃતિક ઓળખને વધુ મજબૂત બનાવવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
કલા સંગમ 4 જાન્યુઆરીથી 30 જાન્યુઆરી સુધી ચાલશે.
માઘ મેળાના અધિકારી ઋષિરાજે જણાવ્યું હતું કે કલા સંગમ કાર્યક્રમ 4 જાન્યુઆરીથી 30 જાન્યુઆરી સુધી યોજાશે, જેમાં કુલ 20 દિવસ માટે 120 થી વધુ લોક અને શાસ્ત્રીય કલાકારો પોતાનું પ્રદર્શન આપશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, દરરોજ સંગીત, નૃત્ય અને લોક કલા સંબંધિત વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવશે, જેના કારણે માઘ મેળાનો વિસ્તાર સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓથી સતત ગુંજી ઉઠશે. તેમણે કહ્યું કે માઘ મેળો માત્ર એક ધાર્મિક કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ તે ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસાને જીવંત રાખવાનું એક પ્લેટફોર્મ પણ છે. કલા સંગમ દ્વારા, અમે રાજ્ય અને દેશના શ્રેષ્ઠ કલાકારોને ભક્તોમાં રજૂ કરી રહ્યા છીએ.
પહેલા દિવસે દર્શકો મંત્રમુગ્ધ થયા હતા
કલા સંગમના શરૂઆતના દિવસે, કુલ છ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોએ શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા. ઉદય ચંદ્ર પરદેશી અને તેમની ટીમ દ્વારા રજૂ કરાયેલા દેવી લોકગીતોથી કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ. લોકગીતોના જીવંત પ્રસ્તુતિએ વાતાવરણને ભક્તિથી ભરી દીધું. ત્યારબાદ લોક ગાયિકા પદ્મશ્રી માલિની અવસ્થીએ મંચ સંભાળ્યો, જેમના ભજનોએ શ્રોતાઓને મૂંઝવી દીધા. તેમના અવાજમાં ભક્તિ, પરંપરા અને લોક સંસ્કૃતિની મીઠાશ સ્પષ્ટપણે પ્રતિબિંબિત થતી હતી. જેમ જેમ તેમણે ભજન રજૂ કર્યા, તેમ તેમ સમગ્ર પંડાલ તાળીઓ અને ભક્તિથી ગુંજી ઉઠ્યો.
શંખ ફૂંકાણ અને શાસ્ત્રીય સંગીતે શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા
કાર્યક્રમનું ખાસ આકર્ષણ વારાણસીના રામ જન્મ અને તેમની ટીમ દ્વારા શંખ વગાડવામાં આવ્યું હતું. શંખના પડઘાએ સંગમ કિનારાના આધ્યાત્મિક વાતાવરણને વધુ પવિત્ર બનાવ્યું. શંખના ધ્વનિ સાથે હાજર ભક્તોએ તેને એક દૈવી અનુભવ ગણાવ્યો. લોક ગાયન શ્રેણીમાં સંગીતા મિશ્રાએ પોતાના અભિનયથી શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા. આ દરમિયાન, લખનૌના વરુણ મિશ્રાના શાસ્ત્રીય ગાયન પ્રદર્શને સંગીત પ્રેમીઓને રાગની દુનિયામાં લઈ ગયા.
પ્રથમ દિવસના કાર્યક્રમમાં માત્ર સંગીત જ નહીં પરંતુ નૃત્ય સ્વરૂપોનો સુંદર સંગમ પણ જોવા મળ્યો. કીર્તિ શ્રીવાસ્તવના લોકનૃત્ય “દેહડિયા” એ શ્રોતાઓને લોક સંસ્કૃતિના મૂળ સાથે જોડ્યા. નીતા જોશીના કથક પ્રદર્શને શાસ્ત્રીય નૃત્યની સુંદરતા અને સુંદરતાને સ્ટેજ પર જીવંત કરી. લોકનૃત્ય અને કથકની આ જુગલબંધીએ સંદેશ આપ્યો કે વિવિધતા હોવા છતાં, ભારતીય સંસ્કૃતિમાં એકતાની ભાવના હંમેશા અસ્તિત્વમાં છે.
માઘ મેળામાં કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા
માઘ મેળા વિસ્તારમાં ખાસ સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. મેળાના દરેક વિસ્તાર પર કેમેરા દ્વારા નજર રાખવામાં આવી રહી છે. ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર, BDS ટીમ રસ્તાના કિનારે પડેલી વસ્તુઓનું નિરીક્ષણ કરી રહી છે. સુરક્ષા કર્મચારીઓ ડોગ સ્ક્વોડ અને મેટલ ડિટેક્ટરનો ઉપયોગ કરીને દરેક વસ્તુની તપાસ કરી રહ્યા છે. પ્રયાગરાજમાં સૌથી મોટો સનાતન મેળો યોજાય છે. હાલમાં, મેળો સામાન્ય રીતે ચાલી રહ્યો છે અને મોટી ભીડ નથી. આગામી સ્નાન ઉત્સવ અને મેળા માટેની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કારણે, દરેક ખૂણા અને વસ્તુ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
માઘ મેળામાં 9 જાન્યુઆરી સુધી પંચકોશી પરિક્રમા ચાલુ રહેશે.
પંચકોશી પરિક્રમા અને પ્રયાગરાજ દર્શન યાત્રા 9 જાન્યુઆરીએ સંગમમાં સ્નાન કર્યા પછી સમાપ્ત થશે. પ્રયાગરાજ કમિશનર સૌમ્યા અગ્રવાલ, મેળા અધિકારી ઋષિરાજ અને મેળાના એસપી નીરજ પાંડે પણ હાજર રહ્યા હતા. કમિશનર સૌમ્યા અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે પંચકોશી પરિક્રમા માટેની તમામ તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. દરમિયાન, માઘ મેળાના એસપી નીરજ પાંડેએ જણાવ્યું હતું કે પંચકોશી પરિક્રમા જે માર્ગો પરથી પસાર થશે ત્યાં વ્યાપક સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
માઘ મેળો 15 ફેબ્રુઆરી સુધી ચાલુ રહેશે
માઘ મેળો 3 જાન્યુઆરી 2026થી શરૂ થયો છે અને ૧૫ ફેબ્રુઆરી સુધી ચાલુ રહેશે. પહેલા દિવસે લાખો ભક્તોએ સ્નાન કર્યું હતું અને મોટી સંખ્યામાં લોકો દરરોજ અહીં આવે છે. વહીવટીતંત્રે સુરક્ષા, સ્વચ્છતા, ટ્રાફિક અને પાર્કિંગ માટે વિસ્તૃત વ્યવસ્થા કરી છે. ઠંડા પવનો અને ધુમ્મસ વચ્ચે પણ ભક્તોનો ઉત્સાહ અકબંધ રહે છે. માઘ મેળો શ્રદ્ધા અને સંસ્કૃતિનું પ્રતીક છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં ભક્તો કલ્પાવ કરે છે. સંગમ ઘાટ પર સ્નાન સાથે ભજન-કીર્તન અને ધાર્મિક પ્રવચન પણ થાય છે. ભક્તો કહે છે કે સંગમ પર સ્નાન કરવાથી પાપો શુદ્ધ થાય છે અને મનમાં શાંતિ આવે છે.
12 ઓપીડી, 80 એમ્બ્યુલન્સ અને એક લેબર રૂમની સ્થાપના કરવામાં આવી છે
માઘ મેળા માટે 80 એમ્બ્યુલન્સ તૈનાત કરવામાં આવી છે, જેમાંથી 50 મેળા વિસ્તારમાં અને 30 શહેર વિસ્તારમાં છે. શહેર વિસ્તારમાં તૈનાત એમ્બ્યુલન્સ રેલ્વે સ્ટેશન, રોડવે, પાર્કિંગ અને હોલ્ડિંગ એરિયામાં તૈનાત કરવામાં આવી છે. અત્યાર સુધીમાં, 7000 થી વધુ દર્દીઓ માઘ મેળા માટે સ્થાપિત હોસ્પિટલોમાં આઉટપેશન્ટ વિભાગ (OPD) ની મુલાકાત લઈ ચૂક્યા છે. ત્રિવેણી હોસ્પિટલમાં, 12 આઉટપેશન્ટ વિભાગ (OPD) રૂમની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જેમાં પેથોલોજી અને માઇનોર OT (ઓક્યુપેશનલ થેરાપી યુનિટ) પણ છે. મહિલાઓને બાળજન્મ માટે લેબર રૂમ પણ બનાવવામાં આવ્યો છે. ગંગા અને ત્રિવેણી બંને હોસ્પિટલોમાં ગાયનેકોલોજિસ્ટ પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.
માઘ મેળામાં મજબૂત તબીબી વ્યવસ્થા
યોગી સરકારે માઘ મેળામાં શ્રદ્ધાળુઓ માટે પૂરતી તબીબી વ્યવસ્થા પણ કરી છે. સરકારે માઘ મેળામાં 20-20 બેડ ધરાવતી બે મોટી હોસ્પિટલો બનાવી છે. સેક્ટર 2 માં 20 બેડની ત્રિવેણી હોસ્પિટલ અને સેક્ટર 5 માં 20 બેડની ગંગા હોસ્પિટલ બનાવવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, 12 પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં પાંચ હોમિયોપેથિક અને પાંચ આયુર્વેદિક હોસ્પિટલોનો સમાવેશ થાય છે. આ હોસ્પિટલોમાં 75 ડોકટરો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. વધુમાં, 219 પેરામેડિકલ સ્ટાફ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ફાર્માસિસ્ટ, ઓટી ટેકનિશિયન, નર્સો અને અન્ય સ્ટાફનો સમાવેશ થાય છે.
માઘ મેળાના 6 મુખ્ય સ્નાન ઉત્સવો
આ વર્ષે, માઘ મેળામાં કુલ છ મહત્વપૂર્ણ સ્નાન ઉત્સવો હશે.
3 જાન્યુઆરી,
14 જાન્યુઆરી (મકરસંક્રાંતિ),
18 જાન્યુઆરી,
23 જાન્યુઆરી,
1 ફેબ્રુઆરી,
15 ફેબ્રુઆરી (મહાશિવરાત્રી).
વહીવટીતંત્રના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક સ્નાન મહોત્સવમાં લાખો ભક્તો આવવાની અપેક્ષા છે.
ભક્તો માટે વ્યાપક સુવિધાઓ
આ વખતે માઘ મેળામાં શ્રદ્ધાળુઓ માટે વ્યાપક સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવી છે.
• 3800 રોડવેઝ બસો
• 75 ઈ-બસો
• 500+ ઇ-રિક્ષાઓ
• દરેક ક્ષેત્રમાં હેલ્પ ડેસ્ક
• 17 ફાયર સ્ટેશન
• 3300સફાઈ કર્મચારીઓ તૈનાત
પહેલા જ સ્નાન ઉત્સવમાં, 35 લાખથી વધુ ભક્તોએ ગંગા, યમુના અને અદ્રશ્ય સરસ્વતીના સંગમમાં પવિત્ર ડૂબકી લગાવી. કડક સુરક્ષા, આધુનિક સુવિધાઓ અને દિવ્ય વાતાવરણ સાથે “હર હર ગંગે” અને “જય મા ગંગા” ના નારા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આ માઘ મેળો ઐતિહાસિક બનવા માટે તૈયાર છે.આ ઐતિહાસિક 44 દિવસના માઘ મેળા દરમિયાન, ભક્તો ગંગા, યમુના અને અદ્રશ્ય સરસ્વતીના પવિત્ર સંગમમાં પવિત્ર ડૂબકી લગાવે છે. વ્હીલચેરમાં સ્નાન કરતા વૃદ્ધો, ઘાટ પર પેટ્રોલિંગ કરતા સુરક્ષા વાહનો અને દરેક જગ્યાએ ભક્તોનો સમુદ્ર, પ્રથમ સ્નાન ઉત્સવ માઘ મેળાની ભવ્યતા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.
